Glas in Lood

 

Gedurende mijn reizen raakte ik meer en meer onder de indruk van de talloze glas in lood ramen die de geschiedenis vertellen van de Grote Oorlog. Soms is een tafereel beperkt tot lokale helden of nabij neergestorte piloten, soms proberen vensters de gruwelijke grootsheid van de Wereldoorlog te bevatten. Hieronder een selectie van mijn mooiste of opvallendste vensters in België, Frankrijk en in enkele andere landen die bij de oorlog betrokken waren.

 

 

Het monument van Embourg (B) is een opvallend bouwsel in een bescheiden park. De siervensters zijn prachtig glas in lood.

 

 

In het nietige Grimde, ten oosten van Tienen, staat een van de mooiste en meest indrukwekkende herinneringen aan de Grote Oorlog; de oude Sint Pieterskerk. Deze is na de slag omgebouwd tot een imposante gedenkkerk annex grafkelder.

 

 

Langemark (B): bovenaan een engel met orgel, in het midden in een open pseudo-gotische portiek, Maria met kind, heiligen en een geknielde biddende militair, onderaan het Belgische wapenschild. 'In memoriam 1914-1918 Petrus Nyssens et conjux Valerie Convent d.d.'.

 

Dit glasraam in de Sint-Apolloniakerk herinnert aan Juliaan Heylen uit Mol, geboren in 1894 en gestorven op 13-11-1917 aan de IJzer. Dit glasraam werd in 1965 opgericht, met de steun van V.O.S. (Vlaamse Oud-Strijders) Antwerpen. Het werd gemaakt door Ivo Bakelants uit Deurne.

 

 

Kerkvenster in de Sint-Pieterskerk van Esen. Het venster zit boordevol symboliek, onder meer middels het overbekende Vlaamse kruis in het midden onderaan. De tekst luidt: Dit altaar en venster werden gejond door de dankbare parochianen ter gedachtenis der soldaten en burgerlijke slachtoffers van Eessen, gevallen binst de oorlogsjaren 1914-1918'

 

Kerk Boezinge: Glasraam in 1943 gewijd aan de militaire en burgerlijke inwoners van Boezinge, gestorven tijdens de Eerste en Tweede Wereldoorlog.

 

 

 

Glas-in-lood ramen in de zijwand van de kapel van O.L.Vrouw der zege tonen het Belgisch vorstenpaar; de koningin als verpleegster, de koning als bevelhebber.

 

 

Sint-Petruskerk van Loker: Glasraam geschonken door Karel van Renynghe de Voxvrie, ter herinnering aan de Eerste Wereldoorlog en Emma Behaghel van Renynghe de Voxvrie. De kerk van Loker raakte tijdens de oorlog volledig verwoest. In 1924 werd ze heropgebouwd door de architect A. Dumont (Brussel). De kerktoren werd op 20 februari 1939 beschermd

Raam in de gedenkkapel van Rancourt, 10 km boven Péronne, waar de trage en bloedige opmars in november 1916 tot stilstand kwam.

 

 

Veldmaarschalken Foch en Petain tijdens de overwinningsparade onder de Arc de Triomphe; venster in de basiliek van Notre Dame de Lorette.

 

 

Neuville-st. Vaast :Prachtig duoraam met links Notre Dame de Lorette met haar karakteristieke Phare en rechts de kerk van Neuville-st. Vaast.

 

 

Treffend kerkvenster in Marcoing, langs de opmarsroute van de tanks in 1917.

Kerk van Aizecourt le Bas: gedenkvenster voor Eugene Viltart

 

 

kerk van le Quesnel: aansprekend venster waarop de gesneuvelden uit het dorp zijn aangegeven

De kerk van Andechy, met in het koor een schitterend venster voor Maxime Echivard.

Echivard was sergeant in het 117me RI

 

 

Kerk van Roiglise: Het venster, opgedragen aan Nazart en Quirin, toont een soldaat van het 60me RI die, wellicht symbolisch, op een meisje kijkt in de klederdracht van de Elzas.

 

Indrukwekkend kerkvenster voor sergeant-vlieger Hoskier van het Lafayette-squadron in de kerk van Etalon. St. Joris en de draak domineren het tafereel. De beschadigde kerk en de eenzame grafsteen refereren naar de oorlog.

 

 

 

Kerkvenster in Monchy-Lagache, even ten oosten van Ennemain. Dit moderne glas in lood stamt uit 1927 en is van de beroemde hand van Jacques GRUBER. In de Eglise Saint-Pierre de Monchy-Lagache is een van de vensters een ode aan de doden van het dorp tijdens de oorlogsjaren. Opvallend mooi is de treurende Jezus-figuur die zijn handen voor de ogen slaat. Het landschap is vergeven van verwijzingen naar de oorlog : Doorzeefde doden, prikkeldraad, kruizen, een gehavende kerk.

Ook het nabij gelegen dorpje Croix-Moligneaux mag zich verheugen in de aanwezigheid van een prachtig venter in haar kerk, de Église Saint-Médard de Croix-Moligneaux. Het venster gedenkt de veldslagen van de 1e Wereldoorlog. Het geweld van de oorlog wordt vertegenwoordigd door de brandende kerk, de soldaten trekken ten aanval (een is geraakt) en de soldaat die wordt bijgestaan door een priester. De gewonde op een brancard doet denken aan de verzorging van het lichaam, de priester van de zielen.

 

 

kerk van Tugny-et-Pont:

Een poilu krijgt de laatste sacramenten van een priester op het slagveld bij het dorpje.

 

Kerkvenster in de kerk van Flavy le Martel, Église Saint-Rémi. Het tafereel stelt een stervende Franse soldaat voor die de laatste sacrementen krijgt op een slagveld. De symboliek van Jezus aan het kruis op hetzelfde slagveld is krachtig.

 

 

 

Carlepont en haar schitterende glas in lood, wat het 9me Regiment Zouaves memoreert.

Ressons sur Matz: In de plaatselijke kerk herinnert dit glas in loodraam aan den Grooten Oorlog. Jeanne d'Arc voert de poilu's aan. De kerk is zichtbaar in het bovenvenster.

 

 

De kapel van Belleau is na de oorlog met behulp van de 26ste US divisie herbouwd.

In de kapel zijn meerdere duovensters te vinden, oa. van Lafayette en Washington en deze Sammy van de 26ste divisie, samen met een Franse poilu in vol ornaat.

 

 

La chapelle de la Marne in Dormans:

Het centrale venster van de kapel beeldt een Christusfiguur uit, omringd door heiligen, Franse helden en (vooral rechtsonder zichtbaar) poilu´s, onder hen le colonel Driant, held van Verdun.

Beine-Nauroy is anno 2015 een aardig dorpje ten oosten van Reims. In de kerk is een prachtig koor te vinden waarvan de vensters geweid zijn aan de Franse piloot en graaf Jacques Decazes-de Glucksbierg en zijn waarnemer, Francois Lefebvre. Het is te danken aan een in Zwitserland woonachtige, met Decazes bevriende prinses Sayn-Wittgenstein, dat het koor bij de herbouw van de kerk van Nauroy in 1927 deze set glas-in-loodramen kreeg.

De foto toont Decazes zelf in uniform. De voorkant en propeller van zijn vliegtuig vormen de achtergrond.

 

 

Het monument aux Morts des Armees de Champagne tussen Sommepy en Souain. Dit monument is tevens ossuarium en kapel en domineert de omgeving.

De officiële naam luidt Monument Ferme de Navarin, naar een boerderij waar hevig om gevochten is. De kapel van het ossuaire biedt dit glas in lood van een Franse poilu, tussen de Amerikaanse en Franse vlag.

 

 

De kerk van Minaucourt le Mesnil les Hurlus: Het venster is een donatie van de familie De Villiers. De tekst luidt: A la mémoire du soldat René De Villiers de Terrage  du 22e RIC Tué à la Main de Massiges le 26 septembre 1915.

Virginy is een klein dorpje ruim 2 kilometer ten oosten van le Pont du Marson. Een van de kerkvensters is opgedragen aan “Notre Dame des Tranchées Protectrice de nos soldats”. Het venster is prachtig gedetailleerd en wordt gekroond met de tekst : “fac ut animae donetur paradisi gloria”(Moge mijn ziel worden toegelaten in het glorieuze paradijs)

 

 

Gebrandschilderd glas in eerbetoon aan korporaal Leon Lalouette in de kerk van Sorbon. Korporaal Leon Edouard François Lalouette (Geboren 26 juli 1897 in Roubaix) sneuvelde toen hij neerstortte met zijn Spad XIII op 10 november 1918 nabij Sorbon.

De kerk van Signy l’Abbaye: De kerk herbergt een fraai venster, opgedragen aan Francoise Boussus. Terwijl de stad in brand staat sterft Boussus met het Franse vaandel in de hand. Een 75 mm kanon is onder het kruis zichtbaar.

 

 

De kerk van Florent en Argonne:

In de kerk bevindt zich een prachtig venster met de symbolische gesneuvelde poilu in de armen van de engel en een verwijzing naar het lijden van Christus. Het slagveld is goed zichtbaar. Alle gesneuvelden uit het dorp zijn onderaan het venster zichtbaar. Ook twee burgers zijn toegevoegd. De militairen hebben hun verdiende medailles op de borst.

In de kerk van Brandeville is een zeer fraai glas in lood venster te vinden dat de augustusdagen van 1914 verbeeldt. De kleurrijke uniformen en het ongeschonden landschap vallen direct op.

 

 

de kerk van Brandeville: Het kerkvenster daar recht tegenover is aangeboden door de gemeente en opgedragen aan alle slachtoffers. Het uniform is horizonblauw, het landschap is vernield en de dood heerst.

In de kerk geeft dit schitterende venster een Franse aanval weer vanuit een loopgraaf. Het tafereel ziet niet toe op de slag bij Mangiennes op 10 augustus 1914. Daarvoor zijn uitrusting en omgeving niet passend.

 

 

église St Jean Baptiste: Dit venster bijvoorbeeld is opgedragen aan de broers Tetard, een vlieger en een artillerieofficier, respectievelijk in 1915 en 1916 gesneuveld.

église St Jean Baptiste: 11 oktober 1918, luttele weken voor de wapenstilstand, sneuvelde officier Cornet bij Verdun. Op de achtergrond zijn de boomstaken zichtbaar van het Verduns front. De maker heeft zowel de hoofdwond als het gat in de helm een plek gegeven.

 

 

Magistraal hoofdvenster in église St Jean Baptiste. De heiligen lijken zich voor God af te vragen welke vernietiging op Verdun wordt losgelaten. Dorpen staan in brand, explosies zijn overal zichtbaar. De vernielingen zijn door de minutieuze maker in detail in beeld gebracht.

Venster voor 2 ogenschijnlijk niet met elkaar verbonden gesneuvelden. Hun evenbeeld (rechts) is beschadigd. Prikkeldraad, vernieling en ellende markeren de achtergrond.

 

 

Venster, opgedragen aan onderofficier Pignal. Ook hier naast de ridderlijke symboliek veel aandacht voor details, zoals artillerie en loopgraven in soorten en maten.

Een van de zeer fraaie glas in lood-ramen in het kerkje van Marbotte. Het kerkje was de lugubere verzamelplaats voor de gevallenen en ademt een bijna naargeestige sfeer.

 

 

De kerk van Thiaucourt: een prachtig patriottisch venster wat aan 1914 memoreert, het Franse vaandel voorop.

In Fey en Haye (village detruit) is dit venster voor de gewondenverzorgers te vinden. De scene in de loopgraven is indrukwekkend.

 

 

Fey en Haye (village detruit) lag midden tussen de linies en ging meerdere keren in andere handen over. De kerk is geweid aan St. Gorgon en de prachtige vensters zijn van de hand van Jaques Gruber. Herkenbaar zijn het monument de la Croix des Carmes, politici, geestelijken en generaals uit die tijd.

 

 

In de kathedraal van Semur-En-Auxois is een kapel gewijd aan de Amerikaanse 78th Division. Het schitterende gebrandschilderde raam brengt een ode aan de vele slachtoffers die de divisie in Frankrijk achterliet.

 

 

Even verderop in dezelfde kathedraal is een zeer kleurrijke kapel aan de Franse strijdkrachten gewijd. In het linker venster is een poilu uit 1914 te zien.. In het rechtervenster is de poilu van de latere oorlogsjaren geportretteerd, compleet met casque Adrian en horizon blue uniform.

 

 

De kerk van Domgermain, een kilometer of 20 ten zuiden van de saillant, bevat dit prachtige venster met verwijzing naar de Grote Oorlog.

De dorpskerk van Troussey, 10 km ten westen van Domgermain, bevat ook een bijzonder mooi venster. De ridderfiguur (God en Vaderland) ontfermt zich over een gewonde poilu.

 

 

Noroy: Een detail van het venster met daarop het "Croix des Carmes", dat enkele kilometers verderop in het Bois de Prêtre te vinden is.

Plafond in het Nationale Museum van Auckland, New Zeeland

 

 

Venster met alle dienstonderelen in de kapel van het Nationale W)1 museum in Canberra, Australië.

 

      

 

Enkele voorbeelden van glas in lood in het Nationaal monument van Schotland in Edinburgh.

 

  

 

Enkele voorbeelden van glas in lood in het Nationaal monument van Schotland in Edinburgh.

 

 

Eglise Notre Dame de Auxonne biedt dit fraaie venster met details als de kerk, explosies, loopgraven en verschillende Franse uniformen.

 

-V-

Home